Tikinti smetası necə oxunur

Smeta tikintinin qiymət sənədidir: hansı işin görüləcəyini, hansı həcmdə və hansı vahid qiymətlə hesablandığını göstərir. Müştəri üçün əsas çətinlik smetanın uzun olması deyil — orada yazılmayanları görməkdir.

Bu yazıda smetanın hansı hissələrdən ibarət olduğunu, hər hissədə nəyə baxmaq lazım olduğunu və hansı bəndlərin sonradan əlavə xərcə çevrildiyini izah edirik.

Smeta nədir və nə vaxt hazırlanır?

Smeta obyektə baxışdan sonra hazırlanır. Baxışa qədər verilən rəqəm smeta deyil — vahid qiymətə əsaslanan ilkin təxmindir.

CRM Construction-da ardıcıllıq belədir: ödənişsiz ölçü və ilkin baxış, işin real həcminin qiymətləndirilməsi, sonra ilkin hesablama. Obyektin faktiki vəziyyəti bilinmədən dəqiq smeta qurmaq mümkün deyil.

Smetanın üç sütunu

Hər smeta sətri praktikada üç göstəricidən ibarətdir:

1. İşin adı — nə görüləcək.
2. Həcm və ölçü vahidi — nə qədər: m², poqonmetr, ədəd.
3. Vahid qiymət və məbləğ — 1 vahidin qiyməti və onların hasili.

Əgər bu üç göstəricidən biri yoxdursa, sətir yoxlanıla bilmir. Məsələn, yalnız «fasad işləri» yazılıb yekun məbləğ göstərilən sətir smeta sətri deyil: nə qədər sahə, hansı vahid qiymətlə — bilinmir.

Vahid qiymət nəyə görə dəyişir?

Vahid qiymət işin növündən asılıdır və hər iş öz ölçü vahidi ilə hesablanır.

• Kvadratmetrlə hesablananlar — qaba tikinti 280 AZN/m², təmir paketləri 300, 400 və 550 AZN/m², monolit 125 AZN/m².
• Poqonmetrlə hesablananlar — rigel və kolon, hər biri 100 AZN/poqonmetr.

Bu fərq vacibdir: kvadratmetrlə ölçülən işi poqonmetrlə müqayisə etmək mümkün deyil. İki şirkətin təklifini tutuşdurarkən əvvəlcə ölçü vahidlərinin eyni olduğuna baxmaq lazımdır.

Hansı bəndlər smetada olmaya bilər?

Smetanın ən vacib hissəsi çox vaxt orada yazılmayanlardır. Aşağıdakılar tez-tez ayrıca hesablanır və ilkin smetaya düşmür.

Konstruktiv işlər

Qaba tikinti paketinə monolit, rigel və kolon daxil deyil. İkimərtəbəli layihələrdə bu işlər praktikada demək olar ki həmişə tələb olunur, ona görə smetada onların ayrıca sətri olmalıdır.

Monolitin sahəsi evin ümumi sahəsi deyil, bir mərtəbənin sahəsidir — plitə həmin ölçüdə tökülür. Smetada monolit sətrinin həcmi ümumi sahəyə bərabərdirsə, bu, yoxlanılmalı məqamdır.

Təmirdə paketdənkənar elementlər

Təmir paketlərinə materiallar, nəqliyyat, tikinti tullantısının daşınması və mühəndis nəzarəti daxildir. Daxil olmayanlar isə bunlardır:

• sanitar qovşaq avadanlığı — unitaz, çanaq, duş kabinası, qarışdırıcı;
• qazan və radiatorlar;
• gips dekor və fərdi dizayn elementləri;
• mətbəx mebeli və texnikası.

Bu elementlər evin istifadəyə hazır olması üçün onsuz da lazımdır. Smetada görünmürlərsə, demək büdcənin bir hissəsi hələ hesablanmayıb.

Hazırlıq işləri

Mövcud tikili varsa, sökülmə və tullantının daşınması ayrıca həcmdir. Torpaq sahəsinin vəziyyəti — giriş yolunun texnika üçün yararlılığı — materialın daşınmasına təsir edir.

ƏDV məsələsi

Saytda göstərilən heç bir qiymətə ƏDV daxil deyil. Smetanı oxuyarkən yekun sətrin ƏDV-li, yoxsa ƏDV-siz olduğunu dəqiqləşdirmək lazımdır — iki təklifin biri ƏDV-li, digəri ƏDV-siz verilibsə, müqayisə yanlış çıxır.

Smetanı yoxlamaq üçün beş sual

Smetanı aldıqdan sonra aşağıdakı suallara cavab tapmaq kifayətdir:

1. Hər sətrin həcmi və ölçü vahidi göstərilibmi? Yalnız məbləğ yazılan sətir yoxlanıla bilməz.
2. Monolit, rigel və kolon ayrıca sətirdədirmi? Layihə onları tələb edirsə, olmalıdır.
3. Paketdənkənar elementlər sadalanıbmı? Sanitar avadanlıq, qazan, radiator, mətbəx.
4. ƏDV necə göstərilib? Daxildir, yoxsa üstünə gəlir.
5. Hansı mərhələdə hansı sənəd imzalanacaq? Görülmüş işin qəbulu Forma 3 ilə rəsmiləşdirilir.

Bu beş sual smetanın tamlığını yoxlamaq üçün adətən kifayət edir.

İki təklifi necə müqayisə etmək olar?

Fərqli şirkətlərin smetalarını tutuşdurarkən ən çox rast gəlinən səhv yekun məbləğlərin müqayisəsidir. Doğru üsul başqadır:

• əvvəlcə iş siyahılarını yan-yana qoyun — hansı işlər hər iki smetada var, hansı yalnız birində;
• sonra ölçü vahidlərinin eyni olduğunu yoxlayın;
• sonra vahid qiymətləri müqayisə edin;
• ən sonda yekun məbləğə baxın.

Aşağı yekun məbləğ çox vaxt daha ucuz iş demək deyil — sadəcə smetada daha az sətir var deməkdir.

Sənədləşmə smetanın davamıdır

Smeta razılaşdırıldıqdan sonra icra sənədlərlə rəsmiləşir. Podrat işlərində görülmüş işlərin qəbulu Forma 3 aktı ilə, təhvil isə Qaimə ilə sənədləşdirilir.

Bu, həm sifarişçi, həm podratçı üçün işin hansı hissəsinin qəbul edildiyini yazılı şəkildə müəyyən edir. Smetada razılaşdırılmış həcmlə qəbul aktındakı həcm üst-üstə düşməlidir.

Həcm necə ölçülür?

Smetadakı ən çox mübahisə doğuran sütun qiymət deyil, həcmdir. Eyni iş fərqli ölçü qaydası ilə hesablananda nəticə də fərqli çıxır.

Praktikada diqqət ediləsi üç məqam var:

• Ümumi sahə, yoxsa bir mərtəbənin sahəsi. Qaba tikinti evin ümumi sahəsinə görə hesablanır; monolit isə plitənin öz sahəsinə, yəni bir mərtəbəyə görə. İkimərtəbəli evdə bu iki rəqəm ikiqat fərqlənir.
• Xarici divar və arakəsmə ayrı hesablanır. Qaba tikinti paketində xarici divar 40 sm (iki daş), daxili arakəsmə isə 20 sm (bir daş) hörülür. Material həcmi buna görə fərqlidir.
• Uzunluqla ölçülən elementlər. Rigel və kolon poqonmetrlə gedir. Onların həcmi sahədən deyil, aşırımların sayı və ölçüsündən asılıdır — yəni eyni sahəli iki layihədə fərqli ola bilər.

Smetada bu üç məqam aydın göstərilibsə, sənəd yoxlanıla biləndir.

Smeta ilə müqavilə arasındakı əlaqə

Smeta razılaşdırılan işin siyahısıdır; müqavilə isə həmin siyahının hansı şərtlərlə icra olunacağını müəyyən edir.

Praktikada smetadakı hər sətir müqavilədə öz əksini tapmalıdır: iş həcmi dəyişərsə, bu, yazılı şəkildə razılaşdırılmalıdır. Şifahi razılaşdırılmış əlavə iş sonradan mübahisə mənbəyinə çevrilir.

Tez-tez verilən suallar

Smeta pulludurmu? Ölçü və ilkin baxış ödənişsizdir; ilkin hesablama həmin baxış əsasında hazırlanır.

Smeta sonradan dəyişə bilərmi? Yekun məbləğ obyektin real vəziyyəti və işin faktiki həcmi məlum olduqdan sonra dəqiqləşir. Sifarişçinin tələbi dəyişərsə, dəyər də dəyişə bilər.

Vahid qiymətlər haradan götürülür? Saytda açıq göstərilib: qaba tikinti 280 AZN/m², təmir paketləri 300 / 400 / 550 AZN/m², monolit 125 AZN/m², rigel və kolon 100 AZN/poqonmetr.

Materialın qiyməti smetada ayrıca göstərilirmi? Təmir paketlərində material qiymətə daxildir və ayrıca sətir kimi çıxarılmır. Paketdənkənar elementlər isə ayrıca hesablanır.

Nəticə

Smeta qiymət sənədidir, lakin onun dəyəri yekun rəqəmdə deyil — sətirlərin tamlığındadır. Hər sətirdə işin adı, həcmi, ölçü vahidi və vahid qiyməti olmalıdır; monolit, rigel-kolon və paketdənkənar elementlər isə ayrıca görünməlidir.

Bütün vahid qiymətlər qiymətlər səhifəsində açıq verilib, qaba tikinti paketinin tam tərkibi isə ev tikintisi səhifəsindədir. Öz obyektiniz üzrə smeta üçün ölçü tələb etmək kifayətdir — baxış və ölçü ödənişsizdir.